Mild voor jezelf 

Dat mantelzorg vaak dubbele, emoties oproept, is alleen maar menselijk. Je hoeft ook geen actie te ondernemen als je die gevoelens kan plaatsen voor jezelf. Actie is wél nodig als er signalen van emotionele overbelasting zijn. Maar hoe herken je die bij jezelf? 

Ga na of je deze signalen ervaart: 

• Je bent verstrooider dan normaal. Je vergeet dingen die je anders nooit zou vergeten.  

• Je hebt moeite om je te concentreren. Je begint aan veel taken tegelijk die je vervolgens niet afmaakt. 

• Je bent erg prikkelbaar en wordt sneller boos. Op andere mensen en hun ‘onbenullige problemen’. Maar ook op je dierbare die je zorg zo hard nodig heeft. 

• Je voelt je onmachtig. Het voelt alsof je de controle kwijt bent, je de verantwoordelijkheid niet meer aankan. 

• Je voelt je erg onzeker, twijfelt voortdurend aan jezelf. De mening van anderen kan je erg raken. 

• Je bent emotioneel labiel. Gevoelens van angst, depressie en neerslachtigheid nemen de bovenhand. 

• Je krijgt slaapproblemen. Je slaapt moeilijk in, slaapt onrustig, wordt vaak of te vroeg wakker. 

• Je ervaart een aanhoudend gevoel van vermoeidheid, duizeligheid en kortademigheid. 

• Je zweet meer dan normaal. 

• Je ervaart problemen met je spijsvertering, je bloeddruk of zelfs je hart. Je hebt vaak hoofdpijn. 

• Je eet veel minder of veel meer dan je normaal doet. 

Voorkomen is beter dan genezen: 

• Begin niet aan mantelzorg zonder er vooraf goed over na te denken. Als je mantelzorger wordt vanuit een positieve motivatie, heb je minder kans op overbelasting. Je wil bijvoorbeeld als kind iets terugdoen voor je ouders. Of je doet het omdat je houdt van je partner, in goede en slechte dagen.  

• Als je de rol van mantelzorger opneemt omdat je je verplicht voelt, loop je het risico sneller over je grenzen te gaan.  

Maar: soms heb je echter geen keuze. En soms kan je langzaam in een situatie van mantelzorgen belanden, zonder dat je het goed en wel beseft. Wat kan je dan doen om overbelasting te vermijden? 

Dit zijn tips: 

• Deel lastige gevoelens met je omgeving voor ze groter worden: 

• Kies iemand uit die je vertrouwt: een vriend, vriendin, familie, je huisarts, de thuisverpleegkundige…  

• Verstop je emoties ook niet voor je dierbare, hoe moeilijk dat ook kan zijn. Anders verlies je een stuk gedeeld terrein en deugddoende vertrouwelijkheid. 

Is je netwerk beperkt?  

• Ga langs bij een van de vele Inloophuizen die steun ontvangen van Stichting tegen Kanker. Je vindt er professionals en lotgenoten die, net als jij, hun ervaringen rond mantelzorg voor iemand met kanker willen delen.  

• De zes erkende mantelzorgverenigingen in Vlaanderen organiseren vaak mantelzorgcafés waar je met lotgenoten kan praten. 

• Ook bij Kankerinfo van Stichting tegen Kanker kan je je hart luchten. Bel op het gratis nummer 0800 15 802, elke werkdag van 9 tot 18 uur.  

• Wees mild voor jezelf. Perfectionisme maakt mantelzorg extra moeilijk. Aanvaard dat je niet elke situatie kan controleren. En aanvaard dat iets niet of niet gedaan is.
   

• Bouw vanaf het begin rust in. Maak je hoofd leeg door op vaste tijdstippen te doen wat je graag doet: bewegen of sporten, een hobby of interesse, afspreken met mensen.
   

• Deel de zorg, delegeer taken. Wacht niet tot anderen initiatief nemen. Zet zelf de eerste stap om hulp te vragen. 

• Bespreek met je dierbare dat je niet alles alleen kan doen. Maar luister ook naar je dierbare. Hoeveel zorg kan en wil die krijgen? En van wie? Op welke momenten wil hij of zij liever rust? Zoek samen naar een goed evenwicht. 

• Maak een overzicht van zorgtaken, huishoudelijke taken, momenten waarop je vervoer nodig hebt of waarop je gezelschap voor je dierbare zoekt… 

• Maak eerst afspraken met de andere belangrijke mensen in het leven van je dierbare. Wat willen en kunnen zij doen? Spreek duidelijk af wie wat wanneer doet. Zoniet ontstaat er chaos. 

• Durf ook aankloppen in de ruimere omgeving. Vaak willen ook buren, kennissen en vrienden helpen. Tip! Vul je hulpvraag aan met ‘omdat’. Onderzoek toont aan dat mensen je sneller helpen als je je dat woord gebruikt. 

• Je kan ook begeleiding op maat krijgen van een professioneel mantelzorgcoach die daarvoor speciaal is opgeleid en zelf ook mantelzorger zijn of waren.
   

• Laad op tijd je batterijen op. Merk je dat je overbelast raakt?  

• Anderen kunnen de zorg tijdelijk deels of volledig van je overnemen. Dat heet ‘respijtzorg’. Je kan bijvoorbeeld een beroep doen op gezinszorg, een oppas, dagopvang of een kortverblijf (bijvoorbeeld bij een initiatief als Casa Clara of Villa Indigo). Het ziekenfonds helpt je daarmee verder.  

• Sommige mantelzorgverenigingen bieden ook mantelzorgvakanties met aangepaste begeleiding en activiteiten waarvan je samen kan genieten met de persoon voor wie je zorgt. 

Meer tips? Lees het advies van lotgenoten! 

Hoe beïnvloedt mantelzorg je persoonlijke relatie met een dierbare? 

Het cement van een relatie is wat je met iemand verbindt: werk, vriendschap, een familieband… Tussen een mantelzorger en een zorgbehoevende ontstaat dan weer een zorgrelatie. Je rol als mantelzorger kan je persoonlijke band met je partner, je ouder of je kind doorkruisen.  

• In een gezonde liefdesrelatie is het altijd geven en nemen. Als je partner met kanker veel zorg nodig heeft, dreigt dat evenwicht te verdwijnen. De gelijkwaardigheid tussen jullie staat op de helling. 

• Als je vader of moeder mantelzorg nodig heeft, voel je je soms meer ouder van je ouder dan het kind van je ouder. Je gevoel van veiligheid, van altijd bij iemand terecht te kunnen, kan daardoor wegvallen. 

• Als je kind mantelzorg nodig heeft, moet je ervoor waken dat ‘zorgen voor’ niet ‘overbeschermen’ wordt. Terwijl je zorgt in het hier en nu, moet je ook rekening houden met de toekomst, waarin je kind misschien weer op eigen benen zal staan.  

Hoe bewaak je het evenwicht? 

• Besteed een deel van de zorg uit. Je houdt dan meer tijd en ruimte over om je aanvankelijke relatie te beleven. 

• Bekijk altijd wat je partner, ouder, kind wél nog zelf kan doen. Je dierbare is niet alleen zorgbehoevend, maar ook een individu met eigen noden, wensen, verlangens. 

• Praat met je dierbare, óók over je negatieve gevoelens. Hij of zij kan soms meer dragen dan je denkt. Door jouw gevoelens en gedachten te delen nodig je je dierbare uit met jou hetzelfde te doen. En dat kan deugddoende gesprekken opleveren! 

• Ga na of je een vast ritueel samen kan vinden dat los van zorgtaken staat. Elke dag een kopje koffie met een koekje, een puzzel oplossen, het nieuws kijken… 

• Blijf je eigen leven leiden. En scherm ook de ander niet af van de buitenwereld. Terwijl jij even gaan wandelen bent, kan je dierbare het gezelschap krijgen van iemand anders. Jullie kunnen daarna weer nieuwe input uitwisselen, hoe beperkt ook. 

Hoe kan een nieuw evenwicht eruitzien? 

De relatie zoals je die al jaren gewend bent, wordt door mantelzorg opnieuw ingevuld. Uitzonderlijke situaties kunnen mensen ook doen groeien. Mantelzorg betekent dus niet alleen maar kommer en kwel: 

• In een langdurige zorgrelatie groei je vaak nog meer naar elkaar toe. Als de ander je zorg aanvaardt, en jij die graag geeft, zet dat de liefde tussen jullie extra in de verf. 

• Je kan nieuwe kanten aan jezelf ontdekken. Misschien kookte je vroeger nooit, en kan je na verloop van tijd eenvoudige recepten klaarmaken?  

• Je kan nieuwe kanten aan elkaar ontdekken. In een kwetsbare levensfase kan je dierbare de moed vinden zich echt aan jou te tonen. En misschien ben jij door de situatie ontvankelijker om de ander echt te leren kennen? 

• Jullie kunnen samen ervaren hoeveel mensen jullie graag zien. Je kan mensen ontmoeten die je zonder de zorgsituatie nooit had gekend, zoals lotgenoten. Of mensen die je al lang niet meer zag, nemen opnieuw contact op. 

• Soms worden verstoorde familiebanden hersteld.