Ik ben mantelzorger

Zorgen voor iemand met kanker heeft vaak gevolgen voor je werk. België voorziet daarom verschillende verlofstelsels die je toelaten tijdelijk minder of niet te werken om zorg op te nemen.

Dan bestaan er federale regelingen, beheerd door de RVA (Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening). Je kan:

• volledig stoppen met werken
• halftijds werken
• of 80 procent werken

om te zorgen voor een ernstig zieke persoon of iemand in palliatieve zorg. Tijdens die periode kan je een uitkering van de RVA krijgen.

De twee belangrijkste opties zijn:

• tijdskrediet met motief ‘zorg’. Dat motief kan meer bepaald zijn: ‘palliatieve zorgen verlenen’, ‘zorgen voor een zwaar ziek gezins- of familielid’ of ‘zorgen voor een zwaar ziek kind uit je gezin’.
• thematisch verlof. Thematische verloven die in aanmerking komen bij kanker zijn: ‘het verlof voor medische bijstand’, ‘het palliatief verlof’ en ‘het verlof voor mantelzorg’.

Ook al lijken tijdskrediet en thematische verloven op elkaar en lopen ze beide via de RVA, het gaat niet om dezelfde regelingen.

• Terwijl tijdskrediet bedoeld is voor langdurige zorg van maanden tot jaren, richt thematisch verlof zich op concrete zorgsituaties voor kortere periodes.
• Terwijl tijdskrediet met zorgmotief meetelt voor de globale maximumduur tijdskrediet, telt een thematisch verlof niet mee in je tijdskrediet.

Welke regeling het interessantst is in jouw situatie, hangt af van veel factoren: je werkstatuut, je sector, je gezinssituatie, de zorgnood van je naaste en de duur van de zorg. Win daarom persoonlijk advies in:

• bij je personeelsdienst of werkgever
• de RVA
• je vakbond of sociaal secretariaat
• je ziekenfonds
• mantelzorgorganisaties, zoals het Vlaams Expertisepunt Mantelzorg

Meer info?

• Belgium.be: informatie van de federale overheid, ook over alle vormen van loopbaanonderbreking, waaronder tijdskrediet en thematische verloven.
• rva.be: informatie van de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening, onder meer over tijdskrediet en thematische verloven.

Ook jij hebt recht op ondersteuning als je tijdelijk minder of niet kan werk om te zorgen voor een ernstig ziek persoon. Via je sociaal verzekeringsfonds, zoals Xerius, Liantis of Acerta, kan je onder bepaalde voorwaarden een uitkering als mantelzorger aanvragen. In sommige gevallen kan je ook vrijgesteld worden van sociale bijdragen.

Meer info?

• rsvz.be: informatie en diensten van de Sociale Zekerheid Zelfstandige Ondernemers, onder meer over de uitkering mantelzorg.
• via je eigen sociaal verzekeringsfonds

Personeelsleden van (federale, regionale of lokale) overheden hebben vaak specifieke statutaire regelingen voor zorgverlof of palliatief verlof. Neem daarvoor contact op met je personeelsdienst.

Veel mensen vragen zich af wat zorg opnemen tijdens hun professionele loopbaan betekent voor hun pensioen. Grofweg gezegd komt het hier op neer:

• Krijg je een uitkering omdat je als mantelzorger tijdelijk minder of niet werkt? Dan wordt die niet-gewerkte periode in de meeste gevallen ‘gelijkgesteld’ voor je pensioenberekening. Ze tellen dus meestal mee voor de berekening van je pensioen.
• Neem je mantelzorg onbetaald op? Dan tellen die periodes meestal niet mee.

Wat de concrete gevolgen zijn voor jouw specifieke situatie, kan je uitrekenen via mypension.be.

Ben je een jonge mantelzorger van 25 jaar of jonger? Dan combineer je die zorg vaak nog met studeren in het secundair of hoger onderwijs. Hoe hou je het praktisch haalbaar?

Scholen en hogeronderwijsinstellingen voorzien in speciale regelingen voor jonge mantelzorgers. Je hoeft bijvoorbeeld niet naar de les te komen, krijgt meer tijd om examens af te leggen of kan die online afleggen. Neem daarvoor contact op met de studiebegeleiding van je school, je hogeschool of universiteit.

Als mantelzorger kan je, rechtstreeks of onrechtstreeks, financiële steun krijgen die de weggevallen inkomsten en oplopende kosten gedeeltelijk compenseren.

GEMEENTELIJK NIVEAU

• Sommige steden en gemeenten kennen je als mantelzorger een financiële tegemoetkoming toe. De voorwaarden, het bedrag en de uitbetalingswijze verschillen per gemeente.
• Soms heb je ook recht op praktische ondersteuning als thuiszorg of poetshulp.

Meer info?

• Op de website voor mantelzorgers kan je eenvoudig nagaan of jouw gemeente in zo’n premie voorziet en aan welke voorwaarden je moet voldoen.
• Neem contact op met de sociale dienst van het OCMW of het Sociaal Huis van jouw gemeente.

REGIONAAL NIVEAU

Wie kanker heeft, kan rekenen op de federale sociale zekerheid voor de terugbetaling van medische kosten. Maar wie veel en langdurige zorg nodig heeft, heeft vaak nog veel andere kosten. In dat geval zijn er regionale initiatieven, zoals het Vlaamse zorgbudget, dat een zwaar zieke vrij kan besteden aan de zorg en hulp die de levenskwaliteit kan verbeteren. De extra huishoudhulp die iemand daarmee kan inschakelen, kan jou al mantelzorger ook ontlasten. Over de regionale zorgbudgetten lees je meer bij ‘Ik bied administratieve hulp’.

Niet alleen het praktische en financiële aspect zijn belangrijk bij mantelzorg. Minstens even belangrijk is het om de zorg emotioneel haalbaar te houden voor jezelf. Je grenzen bewaken, even stoom aflaten bij lotgenoten of advies vragen aan een mantelzorgcoach: het zijn allemaal manieren om je te helpen vol te houden.

• Heb je als mantelzorger nood aan een korte adempauze? Anderen kunnen de zorg tijdelijk deels of volledig van je overnemen. Dat heet ‘respijtzorg’. Je kan bijvoorbeeld een beroep doen op gezinszorg, een oppas, dagopvang of een kortverblijf (bijvoorbeeld bij een initiatief als Casa Clara of Villa Indigo). Het ziekenfonds helpt je daarmee verder.
• Sommige mantelzorgverenigingen bieden ook mantelzorgvakanties met aangepaste begeleiding en activiteiten waarvan je samen kan genieten met de persoon voor wie je zorgt. Je ziekenfonds zorgt soms voor een financiële tegemoetkoming.
• Mantelzorg kan best eenzaam zijn. Daarom doet contact met lotgenoten vaak enorm deugd: je hebt het gevoel dat je niet alleen bent in jouw reis als mantelzorger. Vlaanderen telt zes erkende mantelzorgverenigingen die niet alleen infosessies en vormingen organiseren, maar ook een luisterend oor bieden en de kans om te praten met lotgenoten in een mantelzorgcafé.
• Voor een luisterend oor of contact met lotgenoten kan je ook terecht bij de verschillende inloophuizen. Stichting tegen Kanker ondersteunt deze inloophuizen. Ook bij Kankerinfo van Stichting tegen Kanker kan je je hart luchten. Bel op het gratis nummer 0800 15 802, elke werkdag van 9 tot 18 uur.
• Je kan ook begeleiding op maat krijgen van een professioneel mantelzorgcoach die daarvoor speciaal is opgeleid en zelf ook mantelzorger is of was.

Wil je als mantelzorger meer informatie, advies of hulp om rechten of een tegemoetkoming aan te vragen? Je kan terecht bij onder meer:

• het Vlaams Expertisepunt Mantelzorg
• het Steunpunt Mantelzorg, in handen van onafhankelijke zorgorganisatie i-mens
• je ziekenfonds
• de sociale dienst van het OCMW of het Sociaal Huis van jouw gemeente