Focus op uitgezaaide borstkanker: waarom werkt een behandeling bij de ene patiënt wel en bij de andere niet?
In België worden elk jaar meer dan 11.700 nieuwe gevallen van borstkanker vastgesteld. Op het moment van de diagnose hebben 880 vrouwen al uitzaaiingen. Heel wat patiënten ontwikkelen bovendien nog uitzaaiingen pas maanden of jaren na een eerste diagnose.
Tijdens Oktober borstkankermaand brengt Stichting tegen Kanker het project van prof. Christos Sotiriou van het Jules Bordet Instituut onder de aandacht. Hij wil beter begrijpen hoe uitzaaiingen ontstaan en waarom de behandeling bij sommige patiënten lang effect heeft, terwijl anderen er snel resistent tegen worden.
Ongeneeslijk maar steeds beter onder controle
Uitgezaaide borstkanker is borstkanker die zich heeft verspreid naar andere delen van het lichaam. De uitzaaiingen kunnen al bij de diagnose aanwezig zijn, maar ook maanden of zelfs jaren na een eerste behandeling ontstaan. Ze komen van de oorspronkelijke borstkankertumor(en), maar de kankercellen kunnen in de loop van de tijd veranderen. Daarom wordt bij terugkeer van de ziekte, opnieuw een tumorstaal onderzocht omdat de biologische kenmerken ervan veranderd kunnen zijn.
Verbeterde behandelingen hebben de prognoses voor mensen met uitgezaaide borstkanker de voorbije twintig jaar sterk verbeterd. Volgens de meest recente cijfers van het Belgisch Kankerregister bedraagt de vijfjaarsoverleving voor vrouwen met borstkanker in stadium IV vandaag ongeveer 50%, tegenover ongeveer 30% twintig jaar geleden.*
Toch blijft uitgezaaide borstkanker nog ongeneeslijk tot nu toe. Hoe de ziekte verloopt, verschilt sterk van persoon tot persoon. Wat bij de ene patiënt goed aanslaat, kan bij een andere nauwelijks effect hebben, zelfs wanneer het om hetzelfde type kanker gaat. De behandeling is vandaag daarom vooral gericht op het zo lang mogelijk onder controle houden van de ziekte, zonder daarbij de levenskwaliteit uit het oog te verliezen.
Onderzoeksproject moet blootleggen waarom behandelingen wel of niet werken
Dankzij de steun van de Stichting tegen Kanker kon het internationale AURORA-programma een unieke databank samenstellen. Die bevat zowel de oorspronkelijke tumoren als de uitzaaiingen van patiënten, samen met gedetailleerde informatie over hun behandelingen en het verdere verloop van hun ziekte.
Vandaag zet Stichting tegen Kanker de steun verder met het vervolgproject van prof. Sotiriou, ‘Decoding metastatic breast cancer heterogeneity using spatial transcriptomics and AI in the AURORA study’. Zijn project gebruikt de AURORA-gegevens en combineert ruimtelijke transcriptomica met artificiële intelligentie.
Het doel is te achterhalen welke mechanismen bepalen hoe een tumor op een behandeling reageert en hoe resistentie ontstaat. Op termijn moet dat helpen om voor elke patiënt de behandeling te vinden die het best bij hem of haar past.
Het team onderzoekers brengt hiervoor de activiteit van de genen cel per cel in kaart, onder meer met behulp van ruimtelijke transcriptomica. Daarbij blijft ook de positie van de cellen in het weefsel behouden. Zo kunnen ze niet alleen de kankercellen zelf bestuderen, maar ook hun micro-omgeving: hoe verschillende cellen georganiseerd zijn, met elkaar interageren en communiceren.
Vervolgens gebruiken de onderzoekers artificiële intelligentie om deze moleculaire gegevens met beelden uit het weefselonderzoek en klinische informatie te combineren. Zo willen ze de mechanismen blootleggen die de verschillen in het verloop van de ziekte verklaren en op termijn beter voorspellen hoe patiënten op behandelingen zullen reageren.
“Vandaag kunnen twee mensen met op het eerste gezicht hetzelfde type uitgezaaide borstkanker volledig anders reageren op dezelfde behandeling. Bij de ene kan de ziekte snel verergeren, terwijl de andere jarenlang goed reageert op dezelfde behandeling. Onze ambitie is begrijpen waarom dit gebeurt.”
-Prof. Christos Sotiriou, professor medische oncologie, Jules Bordet Instituut
Naar preciezere behandelingen die beter zijn afgestemd op elke patiënt
Op termijn kan dit onderzoek helpen om meteen de behandeling te kiezen die het best aansluit bij de patiënt. Als de verwachting is dat de ziekte snel zal evolueren, kan kostbare tijd worden vermeden aan een behandeling die weinig kans op succes heeft. De patiënt kan dan sneller overstappen naar een andere behandelingsstrategie of deelnemen aan een klinische studie.
Omgekeerd kan bij een behandeling die naar verwachting goed en lang zal werken, worden voorkomen dat patiënten onnodig zwaardere therapie krijgen. Zo blijft hun levenskwaliteit zo goed mogelijk behouden.
De steun van Stichting tegen Kanker maakt dit soort translationeel onderzoek mogelijk. Het brengt inzichten uit de klinische praktijk en het laboratorium samen en helpt zo om wetenschappelijke ontdekkingen sneller te vertalen naar betere zorg voor patiënten.
“De financiering van Stichting tegen Kanker stelt ons niet alleen in staat om analyses uit te voeren op bijzonder waardevolle tumormonsters, maar ook om onderzoekers, technici, bio-informatici, pathologen en oncologen rond het project samen te brengen.”, vult prof. Soutiriou aan.
Met deze steun wil Stichting tegen Kanker de kennis over uitgezaaide borstkanker verder uitdiepen en op termijn bijdragen aan behandelingen die preciezer, doeltreffender en beter afgestemd zijn op elke persoon met kanker.
- Cijfers van het Belgisch Kankerregister, https://kankerregister.org/nl/publicaties/cancer-fact-sheet-borstkanker-2024
