Eiwitten als kompas voor nieuwe behandelingen
Kanker onstaat wanneer cellen in het lichaam zich ongecontroleerd delen. Kankercellen kunnen lang overleven, zich snel vermenigvuldigen en soms ook uitzaaien naar andere organen. Onderzoekers proberen te begrijpen welke processen dit mogelijk maken, met als doel nieuwe manieren te vinden om tumoren af te remmen of zelfs te stoppen. Professor Alain Chariot bestudeert welke eiwitten daarbij een rol spelen.
Kankercellen kunnen tot wel 25.000 verschillende eiwitten aanmaken. Vandaag weten we van sommige eiwitten al welke rol ze spelen in de ontwikkeling van elke tumor. Maar voor de meerderheid is hun rol nog onduidelijk. Dat maakt kankeronderzoek tot een complexe puzzel waarbij onderzoekers proberen te begrijpen welke stukjes en eiwitten echt bepalend zijn voor de ontwikkeling van kanker, zodat ze ook nieuwe doelen kunnen bepalen voor gerichte behandelingen.
Kunt u uitleggen waarom eiwitten zo belangrijk zijn in de ontwikkeling van kanker?
Eiwitten zijn de ‘werkstoffen’ in onze cellen: ze bouwen structuren op, sturen signalen, herstellen schade en regelen groei. Wanneer cellen uitgroeien tot kankercellen veranderen ze vaak ook welke eiwitten ze aanmaken. Ze gaan bijvoorbeeld eiwitten produceren die hen ‘helpen’ om sneller te groeien, te overleven en zich te verspreiden.
Hebt u daar een concreet voorbeeld van?
Bij darmkanker kwamen we een belangrijk eiwit op het spoor: ELP3. We zagen dat dit specifieke eiwit in veel gevallen in grote mate aanwezig is. Het zorgt ervoor dat andere eiwitten veel efficiënter worden aangemaakt, waardoor de darmtumor makkelijker kan groeien en overleven. Wanneer we ELP3 uitschakelen, remt de ontwikkeling van de darmtumor zeer snel af.
Is dat ook zo bij andere kankertypes?
Die vraag stelden wij ons natuurlijk ook. We hebben ons onderzoek daarom uitgebreid naar leverkanker. Bij deze kanker in het spijsverteringsstelsel speelt een chronische ontsteking vaak een rol, net als bij darmkanker. Vanuit die gemeenschappelijke factor leek leverkanker ons dus interessant op verder te onderzoeken. We hebben ontdekt dat er inderdaad ook grote hoeveelheden ELP3 aanwezig zijn bij leverkanker, maar dat het een andere rol speelt. In plaats van de kankerontwikkeling te bevorderen zoals bij darmkanker, remt ELP3 de ontwikkeling van bepaalde vormen van leverkanker net af. Eénzelfde eiwit kan dus een hele andere rol spelen bij verschillende kankertypes.
Wat betekent dit voor uw onderzoek?
Enerzijds toont dit aan dat ELP3 relevant is in het begrijpen van tumorontwikkeling: wanneer we in het laboratorium dit eiwit uitschakelen, zien we een duidelijk effect op de kankerontwikkeling. Anderzijds toont de verschillende werking van ELP3 in twee kankertypes aan dat we nog zeer veel niet weten of begrijpen. Daarom moet het onderzoek dringend doorgaan, want enkel zo komen we tot doeltreffendere behandelingen.
Hoe ziet u de kankerbehandeling van de toekomst?
Zoals vele onderzoekers ben ik ervan overtuigd dat we gecombineerde behandelingen moeten ontwikkelen. Zo’n behandelingen vallen kanker vanuit verschillende hoeken tegelijk aan. Een techniek die ook wordt ingezet in de behandeling van aids. Zonder die aanpak krijgen agressieve tumoren de kans om zich tegen onze eenzijdige behandeling te verzetten. Kankercellen kunnen zich namelijk snel herprogrammeren om minder gevoelig te worden voor een behandeling. Bovendien bestaan er ook ‘kankerstamcellen’: deze cellen ‘verstoppen’ zich in het lichaam en blijven vaak buiten schot van behandelingen. Dan kunnen ze later nieuwe kankercellen produceren en kankercellen helpen herstellen. Een combinatie van behandelingen vergroot de kans om kanker langdurig onder controle te houden: bepaalde agressieve kankers zouden dan een chronische ziekte worden, die we van dichtbij kunnen opvolgen om herval te verkomen.
Waarom hebt u gekozen voor het kankeronderzoek?
Ik ben apotheker en klinisch bioloog van opleiding en werk al bijna 35 jaar in kankeronderzoek. Langs de ene kant omdat ik gefascineerd ben door de werking van het menselijk lichaam en het ontstaan van allerlei ziektes. Ik wil elke dag de grenzen van onze kennis verleggen. Langs de andere kant ben ik, zoals velen, mensen verloren aan kanker. Er zit dus ook een persoonlijke motivatie achter.
“Kanker wil maar één ding: overleven. Daarom kan één medicijn snel resistentie uitlokken. Met geavanceerde combinatiebehandelingen pakken we de tumor langs meerdere kanten tegelijk aan en kunnen we dat voorkomen.”
– Professor Alain Chariot
GIGA – ULiège & onderzoeksdirecteur FNRS
Hoe belangrijk is de steun van Stichting tegen Kanker voor uw onderzoek?
Fundamenteel onderzoek vraagt niet enkel veel tijd, maar ook gespecialiseerde modellen, apparatuur en ervaren mensen. Zonder steun van Stichting tegen Kanker is dat allemaal onmogelijk. Dan zou het kankeronderzoek in België niet zo snel vooruit gaan. Gelukkig is die steun er wél en is de kwaliteit van het Belgische kankeronderzoek vandaag zeer hoog. De donateurs van Stichting tegen Kanker geven ons de kans om hard en met passie te werken om kanker elke dag beter te begrijpen. Ze bieden hoop aan iedereen die door de ziekte getroffen wordt.
