Prof. Cédric Blanpain

Prof. Cédric Blanpain

Professor Blanpain ontving in 2016 een Cancer Research Award – een persoonsgebonden prijs voor onderzoekers die op de eerste plaats eindigen in de selectie van de wetenschappelijke raden – voor fundamenteel onderzoek.

“Het beter begrijpen van de metastases is een domein in volle ontwikkeling”

Waarover gaat uw project?

Professor Blanpain: “Mijn team en ik proberen om een beter inzicht te krijgen in de mechanismen die verantwoordelijk zijn voor uitzaaiingen, wat de belangrijkste doodsoorzaak is bij kankerpatiënten. Om uitzaaiingen te veroorzaken, moeten kankercellen de  oorspronkelijke tumor verlaten, in het bloed terechtkomen, een ander orgaan aantasten en daar vervolgens een nieuwe tumor ontwikkelen.

Dit fenomeen bestuderen we al twintig jaar en toch blijven vele vragen nog steeds onbeantwoord.”

Welke vragen tracht u precies te beantwoorden?

“Is er misschien een subpopulatie van kankercellen in de primaire tumor die die tumor kunnen verlaten en metastasen vormen? Hun genetisch profiel lijkt het al dan niet uitzaaien niet te beïnvloeden. Maar wat zorgt er dan wel voor dat die cellen de primaire tumor verlaten? We zeggen bijvoorbeeld ook dat kankercellen door adhesiemoleculen aan elkaar verbonden zijn. Moeten ze die dan van zich afschudden voor ze in het bloed kunnen terechtkomen?

Een ander voorbeeld: in het bloed van kankerpatiënten circuleren vele kankercellen. Verhoudingsgewijs is het aantal metastasen klein. Misschien is het voor een tumorcel dus niet zo moeilijk om de primaire tumor te verlaten, maar wel om een ander orgaan te koloniseren en daar te overleven? Wat heeft zo’n cel dan nodig om te overleven en hoe komt het daaraan, eens een nieuw orgaan is gekoloniseerd?”

Hoe gaat u te werk?

“We kunnen vertrekken van de idee dat de sleutel tot het probleem zich reeds in de primaire tumor bevindt. Als we werken met tumoren van patiënten, hebben we niet genoeg materiaal beschikbaar om dit goed te bestuderen. Daarom repliceren we de kanker van de patiënt in muizen om te zien of bepaalde subpopulaties van cellen sneller uitzaaien dan andere. Dit zijn we dus nu aan het ontdekken. Een andere benadering is om een beetje bloed af te nemen bij de patiënt, de ‘reizende’ tumorcellen te isoleren en deze te vergelijken met die van de primaire tumor en de uitzaaiingen. Momenteel buigen we ons over de manier waarop we deze reizende tumorcellen kunnen isoleren.”

Het uiteindelijke doel is de ontwikkeling van nieuwe behandelingen?

“Uiteraard. Het doel is om nieuwe therapeutische pistes te openen. Het beter begrijpen van de ontwikkeling van metastases is een domein in volle ontwikkeling. Elke nieuwe stap die gelijk waar ter wereld wordt gezet draagt zijn steentje bij. Maar elke ontdekking roept tegelijkertijd ook tien nieuwe vragen op, en wanneer we die weer trachten te beantwoorden, worden zaken die in het eerste onderzoek nog vaag waren ineens duidelijk.”

Dit hebben we te danken aan giften van particulieren?

“Onderzoek is in België echt ondergefinancierd. Stichting tegen Kanker maakt het mogelijk om projecten die anders niet zouden gebeuren, toch te doen doorgaan. Het is het brede publiek dat aan onderzoek bijdraagt en dat vind ik toch echt ontzettend bijzonder.
Ook qua hoogtechnologische apparatuur dekt de Stichting deels het gebrek aan overheidsinvesteringen in onze universiteiten.

Domein van onderzoek: stamcellen voor kanker

De meeste weefsels in ons organisme vernieuwen zich in de loop van het leven. Dit mechanisme heeft te maken met het bestaan van stamcellen. Deze stamcellen zijn de ‘moedercellen’, omdat de andere cellen in ons lichaam geboren worden uit de stamcellen. Op volwassen leeftijd zorgen stamcellen ervoor dat onze weefsels zich kunnen regenereren of zich kunnen herstellen als ze beschadigd zijn.

Kankerstamcellen

Professor Blanpain en zijn ploeg hebben het bestaan van stamcellen voor kanker al kunnen aantonen. Deze zouden verantwoordelijk kunnen zijn voor de groei van een tumor, maar ook voor weerstand van een tumor ten opzichte van behandelingen. En ten slotte zouden zij aanwijzingen kunnen leveren over waarom sommige kankerpatiënten kunnen hervallen.

Vandaag bestudeer het onderzoeksteam de rol die kankerstamcellen spelen bij de vorming en groei van een kanker en bij een herval na behandeling. Het doel van hun onderzoek is om kankerdiagnoses te verfijnen en om behandelingen doelgerichter te maken tegen verschillende vormen van kanker.

De steun van Stichting tegen Kanker

In 2008 kreeg professor Blanpain van Stichting tegen Kanker een subsidie van € 320 000 om zijn werk vier jaar lang voort te kunnen zetten.  In 2010 kreeg zijn team een bijkomende subsidie van € 336 000 voor de aankoop van een confocale microscoop. Dat is een uiterst precieze microscoop die nu ter beschikking staat van onderzoekers aan de Vrije Universiteit Brussel. Zonder deze microscoop zou professor Blanpain de helft van zijn experimenten niet kunnen uitvoeren hebben.